Ngân hàng và nỗi lo rủi ro đạo đức

Tin Tức
Trước đó, những vụ việc liên quan tới số tiền vài chục, vài tỷ đồng của khách gửi tại ngân hàng tự dưng bị “bốc hơi” khiến nhiều người tự hỏi, giao dịch với ngân hàng sẽ lấy gì để đảm bảo cho sự an toàn tài sản của mình?

Bài 1: Những món tiền lớn “không cánh mà bay”

Dồn dập các vụ mất tiền trên tài khoản, rồi mất ở sổ tiết kiệm với những khoản lên lớn từ hàng tỷ lên tới hàng chục tỷ đồng đã xảy ra trong thời gian vừa qua đã gióng lên hồi chuông về an ninh, an toàn của hệ thống ngân hàng.
Tiền trong tài khoản bị người khác rút mất
Trước vụ mất tiền tại Eximbank gây rúng động, không ít khách hàng cũng gặp tình trạng tiền tiết kiệm trong ngân hàng bất ngờ “bốc hơi”. Tháng 2/2015, một khách hàng bị cán bộ phòng giao dịch cấp huyện của một ngân hàng lớn tại Phú Thọ lừa 400.000 USD thông qua việc nhận gửi tiền tại nhà và bỏ ngoài tài khoản ngân hàng.
Ngay tại Eximbank, vào tháng 9/2016, 6 khách hàng VIP bị rút ruột tài khoản hơn 50 tỷ đồng mà không biết. Trong vụ việc này, thủ phạm chính là Nguyễn Thị Lam – cán bộ kiểm ngân Phòng giao dịch Đô Lương thuộc Chi nhánh Eximbank TP Vinh, Nghệ An. Rồi vụ hàng chục sổ tiết kiệm trị giá hàng trăm tỷ đồng “bốc hơi” tại Ngân hàng Oceanbank chi nhánh Hải Phòng cũng để lại dư âm xấu…
Không chỉ mất tiền trong sổ tiết kiệm, song song đó còn xảy ra nhiều trường hợp khách hàng tố mất tiền trong thẻ tín dụng như chủ thẻ ở ANZ, DongABank, VIB, thậm chí có trường hợp như tại VCB xảy ra liên tiếp vụ mất tiền trong tài khoản thẻ.
Tranh chấp chữ ký khống
Các vụ mất tiền trong ngân hàng có nhiều nguyên nhân: Do cán bộ ngân hàng lừa đảo; khách chủ quan, ký khống giấy tờ; khách không tự trực tiếp thực hiện giao dịch tại ngân hàng mà nhờ cán bộ ngân hàng làm; bị hack tài khoản điện tử…
Thực tế khi sự việc xảy ra, đa phần các ngân hàng đều đưa ra cơ quan pháp luật, phải chờ kết luận mới có thể thông tin được. Các vụ mất 26 tỷ đồng trong tài khoản VPBank hay vụ 43,5 tỷ đồng trong sổ tiết kiệm VietABank (chi nhánh An Giang) “biến mất”… chủ sổ vẫn đang đi kiện khắp nơi.

Lãnh đạo một ngân hàng chia sẻ:“Đúng là có cơ chế riêng cho khách VIP nhưng dù thế nào, tôi khuyên khách hàng đừng bỏ qua những nguyên tắc trong giao dịch gửi hay rút tiền, bởi đồng tiền đi liền khúc ruột. Đặc biệt không ký khống bất cứ giấy tờ gì”.

Ngay như vụ Eximbank, bà Chu Thị Bình – người bị mất 245 tỷ đồng trong sổ tiết kiệm cho biết, bà chưa ký biên bản thỏa thuận với Eximbank để nhận khoản tạm ứng hơn 14,8 tỷ đồng vì chưa thống nhất thỏa thuận. Trong khi đó, Eximbank cho biết, ngân hàng này chỉ tạm ứng cho bà hơn 14,8 tỷ đồng, là số tiền trên giấy ủy nhiệm chi mà Cơ quan Cảnh sát điều tra – Bộ Công an (C44) xác định là chữ ký của chủ tài khoản lẫn người được ủy quyền đều bị làm giả. Còn những khoản khác sẽ chờ ra tòa. Vụ việc vẫn chưa có tiến triển mới.
Trước đó, vụ mất 4 tỷ đồng tại một ngân hàng, cả nhà băng lẫn khách hàng đều đưa ra những ý kiến trái chiều. Đại diện ngân hàng khẳng định họ làm đúng, “vị khách kia đã ủy nhiệm chi cho người khác, nếu chứng minh được rằng chữ ký ủy nhiệm chi là giả thì sẽ hoàn tiền trả khách hàng”. Trong khi đó khách hàng lại không nhận mình là khách VIP và cho rằng ngân hàng đã làm sai quy trình nên phải hoàn trả lại tiền cho bà.
Không chỉ dừng ở việc gửi tiền, ở các nghiệp vụ khác, tình trạng đổ lỗi và thoái thác trách nhiệm cũng có vẻ khá phổ biến. Người viết bài từng chứng kiến vụ việc 2 tổ chức tài chính gây ồn ào trước công luận khi bên công ty tài chính cáo buộc ngân hàng không sòng phẳng trong nghĩa vụ bảo lãnh thanh toán cho khoản trái phiếu vài trăm tỷ đồng. Bên ngân hàng lại cho rằng cán bộ lãnh đạo chi nhánh có hành vi sai phạm, đã gây ra lỗi và cán bộ đó phải chịu trách nhiệm cho khoản tiền trên chứ không phải ngân hàng.

Dù cả ngân hàng lẫn giới chuyên gia đều khuyến cáo người dân cẩn trọng khi giao dịch nhưng nhiều sự việc đáng buồn vẫn xảy ra. Rõ ràng, những mất mát nghìn tỷ tại các ngân hàng có nhiều nguyên nhân nhưng rủi ro nhất có sự liên quan trực tiếp đến đạo đức cán bộ ngân hàng.

Bài 2: Muôn hình vạn trạng rủi ro

Khách hàng chủ quan hay nhân viên ngân hàng quá khôn khéo?
Những vụ mất tiền thời gian qua đa phần đều chung đặc điểm: Xảy ra với các khách VIP. Với vụ việc đang ồn ào nhất là khách hàng VIP của Eximbank, bà Chu Thị Bình bị mất 245 tỷ đồng trong tài khoản tiết kiệm. Đáng nói, trong mọi giao dịch, bà Bình đều tin tưởng và liên hệ trực tiếp với ông Lê Nguyễn Hưng – nguyên Phó Giám đốc chi nhánh ngân hàng này.
Thực tế, theo các giao dịch viên ngân hàng, số lượng khách hàng đồng ý ký trước giấy nộp tiền không hề ít. Đôi khi vì công việc họ ủy quyền cho người thân, bạn bè. Tuy nhiên, bằng việc lợi dụng lòng tin, nhiều vụ lừa đảo tương tự đã xảy ra. Đây là lỗi phổ biến và rất thường xuyên xảy ra với không ít khách hàng.
Như vụ việc tại Eximbank chi nhánh TP Vinh (Nghệ An), 6 khách hàng gửi tiết kiệm mất hơn 50 tỷ đồng do bị nhân viên Phòng Giao dịch (PGD) Eximbank Đô Lương “phù phép” chiếm đoạt. Cơ quan điều tra kết luận: Nguyễn Thị Lam đã lợi dụng lòng tin, lừa dối khách hàng ký các lệnh chi, ký khống ủy nhiệm chi, bảng kê chi tiền. Mỗi lần cần chữ ký, Lam dùng thủ đoạn như trả tiền lãi suất, tiền thưởng cho khách hàng và trộn lẫn các thủ tục này là chứng từ để khách ký.
Sau đó, nhân viên này cầm chứng từ về ngân hàng để hợp thức hóa rút tiền hoặc chuyển tiền. Nhưng có chi tiết “lạ” cho thấy lỗ hổng quản trị khá lớn ở Eximbank: Trong hơn 50 tỷ đồng nói trên có hơn 15,79 tỷ đồng bị Lam rút từ năm 2012 đến tháng 4/2016 khi còn là nhân viên Eximbank. Sau đó, thời điểm tháng 4/2016 khi đã nghỉ việc ở Eximbank, nhân viên này vẫn lập hồ sơ thủ tục và chiếm đoạt thêm 34,28 tỷ đồng còn lại. Hiện kết luận điều tra vụ án đã được Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Nghệ An chuyển sang VKSND tỉnh Nghệ An, đề nghị truy tố. Dự kiến vụ án sẽ được đưa ra xét xử trong tháng 4/2018.
Bên cạnh đó là việc cán bộ ngân hàng cố ý làm sai quy định, lợi dụng chức vụ quyền hạn và giấy tờ giả, chữ ký giả, lập chứng từ khống, cấu kết với tổ chức/cá nhân chiếm đoạt tài sản ngân hàng, chiếm đoạt tiền của khách hàng trong huy động và rút tiền… Hình thức rủi ro đạo đức gần như muôn hình vạn trạng như nhận hối lộ khách hàng để cấp tín dụng đảo nợ, cho vay dự án nhiều rủi ro; lợi dụng lòng tin khách hàng để vay ké, vay kèm; cố ý gây khó với khách hàng để nhận “bồi dưỡng”.Những hành vi đa dạng, thể hiện sự xuống cấp đạo đức của một bộ phận không nhỏ cán bộ, nhân viên ngân hàng, khiến dư luận bức xúc.
Sự kiện khiến thị trường quan tâm nhất, thu hút sự chú ý của cộng đồng, làm hao tốn giấy mực nhất trong năm tại các phiên toà xét xử đại án Oceanbank, VNCB, siêu lừa Huyền Như… do số tiền mất mát lên đến nghìn tỷ đồng và số cá nhân sai phạm đông đảo hơn bao giờ hết. Số tiền thiệt hại trong các vụ việc là rất lớn, vài trăm, vài nghìn tỷ đồng nên hầu như trong các vụ việc có tình trạng chung là đổ lỗi và trách nhiệm cho cá nhân làm việc tại ngân hàng để từ đó giảm nhẹ giá trị bồi thường, chịu trách nhiệm của ngân hàng, thậm chí còn phủi… tay trắng.
Quan trọng là uy tín, niềm tin
“Quyền lợi người gửi tiền đặt lên trên, mất tiền trong tài khoản không do lỗi của mình, khách hàng phải được bồi hoàn trong 5 ngày” – đây là một trong những điểm đáng chú ý tại Thông tư số 30/2016/TT-NHNN ngày 14/10/2016 bổ sung một số quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán và dịch vụ trung gian thanh toán do NHNN ban hành.
Tuy vậy, thường các ngân hàng đều trả lời rằng chỉ giải quyết khi khách hàng làm đúng quy trình… Luật sư, chuyên gia pháp lý tài chính ngân hàng Trần Minh Hải cho rằng, không một khách hàng nào có thể nắm được quy trình tiền gửi của ngân hàng. Việc thực hiện quy trình tiền gửi với khách hàng là trách nhiệm ngân hàng và cán bộ ngân hàng.
“Mặt khác, nếu trong trường hợp khách hàng đang cầm sổ tiết kiệm thật đồng thời khách hàng gửi tiền thật và đã bị cán bộ, nhân viên ngân hàng lợi dụng danh nghĩa ngân hàng, thẩm quyền ngân hàng giao để thực hiện việc chiếm đoạt số tiền của khách hàng thì bất luận thế nào trách nhiệm cũng thuộc về ngân hàng” – ông Hải khẳng định.
Tròn một năm sau khi biết được số tiền mình gửi đã bị mất, những cá nhân liên quan đến vụ việc ở Eximbank còn phải chờ kết luận của cơ quan chức năng để giải quyết, nhưng sự vụ có lẽ sẽ còn kéo dài khá lâu, đặc biệt khi ông Lê Nguyễn Hưng đang bị truy nã và được cho là đang ở Mỹ.
Nhìn nhận về những câu chuyện này, luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty luật Basico cho rằng, đây là những giao dịch thể hiện thẩm quyền trách nhiệm và được thực hiện trên danh nghĩa của pháp nhân, có pháp nhân đó giao dịch mới được thực hiện. Chính vì thế, cho dù người của ngân hàng phạm tội tham ô hay lừa đảo thì sai phạm thuộc về phía nội bộ ngân hàng và xử lý theo các quy định của pháp luật cũng như quy chế hoạt động của ngân hàng. Còn về mặt ứng xử với khách hàng, ngân hàng sẽ phải chịu trách nhiệm xử lý đảm bảo quyền lợi cho khách hàng.
“Nếu không thể quy trách nhiệm cho ngân hàng trong những trường hợp tương tự thì dù là khách VIP hay khách thường, thực hiện giao dịch dưới bất kỳ hình thức nào, khách hàng đều có thể đối diện với nguy cơ mất tiền” – ông Đức nhấn mạnh.
Người gửi tiền chịu thiệt đã đành, nhưng bản thân các ngân hàng cũng bị mất uy tín và những ảnh hưởng đến thương hiệu sau này khó mà đong đếm được. Trong những trường hợp như vậy, cách hành xử chuyên nghiệp của ngân hàng, theo ông Đức là đảm bảo quyền lợi cho khách hàng nhanh, tránh dây dưa kiện cáo và đóng cửa xử lý nội bộ.
Vị chuyên gia này cũng cảnh báo rằng, với ngành tài chính, uy tín là vô cùng quan trọng, giữ chữ tín của ngành ngân hàng cần có sự vào cuộc chấn chỉnh của cả cơ quan quản lý vì kinh doanh ngân hàng là ngành nghề có điều kiện. Sự an toàn trong hoạt động là vô cùng quan trọng đối với hệ thống cả nền kinh tế.
Đa số các vụ việc mất tiền trong tài khoản khách hàng dù được nhận lại toàn bộ hay một phần số tiền đã bị mất nhưng đều phải chờ đợi một quá trình tra soát rất mất thời gian. Việc đổ lỗi vòng vèo và thoái thác bớt trách nhiệm của các ngân hàng có thể ảnh hưởng không mấy tích cực tới niềm tin của khách hàng với các hoạt động ngân hàng.
TS Nguyễn Trí Hiếu – chuyên gia tài chính ngân hàng

Bài 3: Lấp lỗ hổng giao dịch

“Mất bò mới lo làm chuồng”
Hiện nay các NHTM đã rút kinh nghiệm sâu sắc và đều đang triển khai nâng cấp hệ thống corebanking để tăng cường quản trị và giám sát rủi ro hơn, hy vọng góp phần quản lý cả những giao dịch đặc biệt.
Các ngân hàng khuyến cáo khách hàng thường xuyên đổi mật khẩu (có độ dài nhiều ký tự, gồm chữ thường, in hoa, số và ký hiệu). Tất nhiên, bảo mật bằng mật khẩu luôn là phương thức cũ và yếu nhất. Với các máy tính siêu mạnh như ngày nay, tội phạm mạng có thể cho chạy thuật toán để tìm được “chìa khóa”. Vì thế, giải pháp tốt nhất vẫn là áp dụng những biện pháp bổ sung cũng như kết hợp nhiều phương thức bảo mật. Các ngân hàng cũng cho hay, đã đầu tư hàng triệu USD cho hệ thống ngân hàng lõi vì công nghệ thay đổi rất nhanh. “Chi phí nâng cấp thiết bị, phần mềm, hàng quý phải thuê công ty tư vấn kiểm tra có lỗ hổng bảo mật hay không. Chỉ một đợt nâng cấp đã ngốn nhiều tỷ đồng” – lãnh đạo một ngân hàng cổ phần cho biết. Một số ngân hàng lớn đã thay đổi core banking của mình, có ngân hàng đã đầu tư hàng triệu USD như TPBank, VietinBank…
Bên cạnh việc nâng cấp đầu tư cho hệ thống CNTT, các ngân hàng cũng cấp tập cung cấp dịch vụ tra cứu tiền gửi, như Sacombank, Tiên Phong, Maritime Bank… Sau vụ hàng loạt sổ tiết kiệm trị giá hơn 400 tỷ đồng “bốc hơi” tại một chi nhánh ở Hải Phòng hồi năm ngoái, OceanBank cũng có động thái cho phép người gửi tiền tra cứu sổ tiết kiệm từ xa.
“NHNN yêu cầu các TCTD đẩy mạnh đổi mới công nghệ để tăng cường an ninh, an toàn, bảo mật trong hoạt động ngân hàng; xem xét áp dụng biện pháp xác thực các giao dịch tiền gửi, tiền gửi tiết kiệm. Đặc biệt, tăng cường công tác tự kiểm tra (nhất là kiểm tra chéo), kiểm soát, luân chuyển cán bộ làm công tác giao dịch về tiền gửi, tiền gửi tiết kiệm nhằm ngăn chặn các rủi ro có thể xảy ra; kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định của pháp luật, quy trình, quy định nội bộ của tổ chức tín dụng.” – Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng

Người gửi tiền chỉ cần đăng ký thủ tục một lần tại bất kỳ điểm giao dịch nào của ngân hàng hoặc đăng ký trực tuyến trên trang web của ngân hàng, rồi tra cứu bằng cách nhập số tài khoản thẻ tiết kiệm trên trang web. Hệ thống sẽ hiển thị đầy đủ các thông tin như số tài khoản, tên sản phẩm, số tiền gửi, kỳ hạn, ngày đáo hạn, lãi suất… của các sổ tiết kiệm.
Quan trọng là ở con người
Ông Nguyễn Hoàng Minh – Phó Giám đốc NHNN chi nhánh TP Hồ Chí Minh cho hay, NHNN Việt Nam đã nhiều lần đưa ra cảnh báo và đa số các tổ chức tín dụng đều tuân thủ việc đảm bảo an toàn tiền tệ trong hoạt động gửi tiết kiệm. Tuy nhiên, vẫn có một vài sự việc hy hữu xảy ra. Bình luận về động thái của các ngân hàng, đại diện NHNN cho rằng, ngân hàng phải chủ động, không chờ khách đăng ký.
Theo LS Bùi Quang Tín, các ngân hàng “mất bò mới lo làm chuồng”, dịch vụ cho phép khách hàng tra cứu số dư tài khoản đã được các tất cả ngân hàng áp dụng từ rất lâu thông qua Internet Banking hay Mobile Banking. Tra cứu số dư sổ tiết kiệm chỉ là một dịch vụ phái sinh của các dịch vụ trước đó.

“Kinh doanh ngân hàng là kinh doanh niềm tin. Khi mất niềm tin, khách hàng không gửi tiền và đối tác không giao dịch thì không còn hoạt động ngân hàng đúng nghĩa. Đạo đức nghề nghiệp là tiêu chí quan trọng khi đánh giá KPI (hệ thống các chỉ số đánh giá kết quả công việc) của từng nhân viên, cũng như đảm bảo cho uy tín và hiệu quả hoạt động của mỗi ngân hàng và của toàn hệ thống…” – TSNguyễn Minh Phong

Theo các chuyên gia, dù bằng nhiều loại hình thức nhưng quan trọng là ở con người. Các ông chủ nhà băng quá coi nhẹ vai trò của giao dịch viên. “Quy trình đầy đủ và chặt chẽ, nhưng các hành vi phạm tội, vi phạm đạo đức nghề nghiệp vẫn xảy ra” – Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhận xét. Như trường hợp TAND TP Hà Nội đã mở phiên tòa xét xử và tuyên phạt 2 cán bộ của một ngân hàng có trụ sở tại Hà Nội về tội “tham ô tài sản” bằng cách lập chứng từ khống để tất toán 10 sổ tiết kiệm của khách hàng. Trước đó, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP Cần Thơ cũng khởi tố bị can đối với nguyên 4 cán bộ của VDB (Ngân hàng Phát triển Việt Nam) khu vực Cần Thơ – Hậu Giang có liên quan đến vụ án lừa đảo, chiếm đoạt tài sản xảy ra tại Công ty TNHH An Khang…
Tựu chung, để giảm thiểu rủi ro khi giao dịch với ngân hàng, các chuyên gia cho rằng, bản thân khách hàng phải có ý thức bảo mật thông tin cá nhân, tỉnh táo khi thực hiện giao dịch liên quan đến tiền, tài sản của mình. Đồng thời, không nên tạo cơ hội cho rủi ro xảy ra khi tự đề xuất hay chấp nhận giao dịch ngoại lệ. Về phía nhân viên ngân hàng, với những gì đã và đang diễn ra, giải pháp từ bên trong chính là làm sao để khắc phục được rủi ro đạo đức từ ngay chính cán bộ của ngân hàng. “Các vụ mất tiền vừa qua đều do con người. Công nghệ có thần thánh đến mấy mà con người có lòng tham thì họ vẫn cứ lừa được”- chuyên gia Cấn Văn Lực nhận xét.

(còn nữa)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *